The IAM Nederland

• 14 okt 2026, 10:25:00

ProRail: Scherper aan de wind varen

Niek van de Koppel is programmamanager asset & maintenance management bij ProRail. Tijdens de derde IAM NL themabijeenkomst van 2026, op 26 november houdt hij een presentatie over de sturing en executie van wat ProRail noemt ‘klein onderhoud’.

Wat verstaat ProRail onder ‘klein onderhoud’?

‘Klein onderhoud is voor het spoor wat APK met deels een kleine beurt is voor een auto. Het bevat al het dagelijkse onderhoud dat onze onderhoudsaannemer doet. Bij groot onderhoud wordt er groter materieel ingezet. Grotere vervangingen worden vaak projectmatig uitgevoerd. Maar klein onderhoud gaat over het dagelijkse onderhoud. De onderhoudsaannemer inspecteert bijvoorbeeld de duizenden wissels die er op het spoor liggen, en die ervoor zorgen dat een trein van spoor kan veranderen of een bocht kan nemen. Veelgebruikte wissels moeten iedere drie maanden worden nagekeken, anderen kunnen toe met eens per jaar. We hebben een prestatiegericht onderhoudscontract met onze aannemer afgesloten en een minimale veiligheidsgrens.’

Wat besteden jullie uit en wat doen jullie zelf?

‘In principe besteden we alles uit. We hebben geen eigen monteurs. Per type onderhoud verschilt de mate van regie op de werkzaamheden. Zo inventariseren we zelf de data van het spoor voor de aansturing van het slijpen en frezen ervan. Dat werk valt onder groot onderhoud.’

En wat doe jij precies?

Sinds anderhalf jaar ben ik programmamanager binnen het team en kijk ik of we toe kunnen naar een andere manier om klein onderhoud uit te besteden. We hebben nu een prestatiegericht onderhoudscontract met een looptijd van vijf jaar. Een aannemer kijkt dan naar wat er in vijf jaar moet gebeuren, terwijl de levensduur van een spoorstaaf dertig jaar is en goed en tijdig onderhoud die levensduur kan verlengen. We willen daarom toe naar een ander contract waarbij we aan de voorkant en tijdens het contract kunnen bijsturen; een regie-plus contract. Dat is nodig, want er speelt nog veel meer. De technologische ontwikkelingen gaan snel, de eisen vanuit Den Haag veranderen vaker en sommige onderdelen zijn door de oorlog in Oekraïne schaarser geworden. Dat vraagt allemaal om flexibelere contracten en meer samenwerking.’

Is dat duurder dan een prestatiecontract?

‘Ja en nee. Het prestatiecontract is eens ingevoerd als een bezuinigingsmaatregel. Maar daarmee zijn de totaalkosten van klein onderhoud over de lange termijn niet lager geworden, maar juist hoger. Een aannemer optimaliseert het onderhoud voor vijf en niet voor de volle dertig jaar dat ons materiaal meegaat.’

Je wilt meer gaan samenwerken?

‘Klopt. Op dit moment hebben we nog een meer traditionele rolverdeling van opdrachtgever en -nemer, maar ik denk dat we naar een regisserende rol moeten gaan; naar risicogedreven asset management. Wij weten hoe onze assets erbij liggen en welke grote projecten er in het verschiet liggen. Als we slijtage aan spoorstaven exponentieel zien toenemen, moeten we tussentijds ook kunnen ingrijpen.’

Dus meer top down?

‘Een collega noemde me laatst Mister Top Down. Ik geloof dat de directie moet kiezen, maar ik zie nu dat je dan wel goede informatie en inzichten moet krijgen van onderaf. Je hebt allebei nodig. Dat vind ik zo uitdagend aan mijn functie: het is de plek waar beiden samen komen.’

Waar komt je passie voor asset management vandaan?

‘Ik werkte hiervoor bij HTM dat overging op de ISO 55001 certificering. Zo maakte ik kennis met de driehoek prestaties, kosten en risico’s. Daar heb ik uiteindelijk een master in gevolgd. Dat je bewuste keuzes kunt maken, boeit me. Nu er minder geld beschikbaar is, moeten we meer nadenken over de risico’s die we bereid zijn te nemen en hoe we optimaal kunnen presteren met minder geld.’

Zo’n regie-plus-contract, is dat het gevolg van professionalisering van het vakgebied?

‘Ook. De noodzaak om flexibeler samen te werken wordt groter door geldtekorten. Asset management benut data om te kijken hoe je maximale waarde uit je materieel haalt. Als je de methodiek goed uitrolt, dus conform de ISO 55000 normen werkt, kun je optimaliseren in de besluitvormingsketen en de juiste balans vinden tussen de kosten, risico’s en prestaties. Maar dat vergt wel wat van de organisatie: een goede governance structuur, een strategisch assetmanagement plan, dat de onderliggende plannen op orde zijn, dat je risico registers gevuld zijn. Dan kun je keuzes maken op basis van al die beschikbare informatie. We zitten nog middenin die omslag.’

Vroeger deden techneuten dat gewoon op de werkplaats?

‘Ja tot een paar jaar terug werden de meeste keuzes door vaklui op de werkplaats genomen. We geven nu een risicogetal aan assets zodat je keuzes kunt maken. Als je weet hoe je materiaal ervoor staat en ook kunt sturen op de risico’s en de waarde van het materiaal voor het totale systeem, kun je scherper aan de wind varen.’